La Catrina to elegancka postać w kształcie czaszki, z szerokim kapeluszem ozdobionym kwiatami, którą podczas meksykańskiego Día de los Muertos można zobaczyć wszędzie. Jej wizerunek ma konkretną historię: najpierw była polityczną karykaturą, a dopiero kilkadziesiąt lat później stała się symbolem, który dziś pojawia się na plakatach, muralach, a także na skórze. Osoby, które chcą zrobić sobie tatuaż La Catriny, skorzystają na poznaniu tego kontekstu przed wyborem stylu i miejsca, ponieważ motyw ten niesie ze sobą znaczenie kulturowe wykraczające poza ładny wzór czaszki.
- La Catrina wywodzi się z karykatury społecznej krytykującej postawy społeczne, stworzonej przez Jose Guadalupe Posadę, a postacią w kapeluszu i sukni stała się dopiero dzięki muralowi Diego Rivery.
- Należy do Día de los Muertos, święta łączącego tradycje rdzennych ludów z elementami katolickimi, które od 2008 roku znajduje się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
- Ten motyw świadomie różni się od halloweenowego kostiumu, ponieważ wyraża żałobę i pamięć, zamiast wywoływać strach.
Pochodzenie La Catriny: od satyry Posady do ikony Rivery
Meksykański grafik Jose Guadalupe Posada wyrył w cynku Calaverę Garbancerę około 1910–1912 roku jako satyrę na Meksykanów, którzy wypierali się rdzennego pochodzenia i naśladowali europejską modę wyższych sfer. We wczesnej wersji postać nosiła przede wszystkim ozdobny kapelusz, będący bezpośrednią kpiną z właśnie takiej postawy (źródło: La Calavera Catrina, Wikipedia).
Dopiero w latach 1946–1947 Diego Rivera nadał jej pełną postać i spódnicę Tehuana na swoim muralu „Sueño de una tarde dominical en la Alameda Central”. Sama nazwa Catrina była już wtedy w użyciu, o czym świadczy książka wydana w 1930 roku, ale to mural Rivery sprawił, że postać zyskała taką popularność, iż nazwa ostatecznie się z nią związała. W ten sposób postać przestała być wyłącznie satyrą klasową: Rivera nadał jej za pomocą rdzennej symboliki obecnej na muralu nowe znaczenie jako symbolowi narodowemu, który odtąd w większym stopniu reprezentuje meksykańską tożsamość i ciągłość kulturową niż pierwotną kpinę z Garbanceras (źródło: La Calavera Catrina, Wikipedia). Osoba nosząca dziś ten motyw nawiązuje więc do ponadstuletniej drogi od karykatury do ikony, a nie do dowolnej czaszki, którą można zastąpić inną.
La Catrina w kontekście Día de los Muertos
Aby właściwie zrozumieć tę postać, warto przyjrzeć się świętu, z którym jest związana. Día de los Muertos wywodzi się z praktyk Azteków, Tolteków i Nahua, którzy postrzegali śmierć jako naturalną część życia, a od XVI wieku połączyło się z elementami katolickimi, które dotarły do Meksyku wraz z hiszpańską kolonizacją (źródło: Day of the Dead: History, Traditions, and Symbols, National Geographic). Święto obchodzi się 1 i 2 listopada. Towarzyszą mu ołtarze (ofrendas), kwiaty aksamitek, które, jak się mówi, prowadzą dusze zmarłych z powrotem do domu, oraz cukrowe czaszki (źródło: Day of the Dead: History, Traditions, and Symbols, National Geographic).
W 2008 roku UNESCO wpisało tę tradycję na reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości, wyraźnie podkreślając, że wspiera ona rdzenną tożsamość i ciągłość kulturową zaangażowanych społeczności, które świętują czasowy powrót zmarłych bliskich jako główną ideę (źródło: Indigenous festivity dedicated to the dead, UNESCO). W tym kontekście La Catrina nie jest odrębnym symbolem grozy, lecz jedną z kilku postaci, za pomocą których święto ukazuje pamięć, szacunek i współistnienie ze śmiercią.
To nie kostium na Halloween: jak z szacunkiem podejść do tego motywu
Ponieważ makijaż z cukrową czaszką i motywy szkieletów wizualnie kojarzą się z Halloween, oba święta często bywają na co dzień mylone. Od lat 70. i 80. XX wieku społeczności latynoskie w USA i Meksyku wyraźnie podkreślają, że Día de los Muertos „nie jest meksykańskim Halloween”, by chronić jego znaczenie jako rytuału upamiętniającego zmarłych przed spłyceniem, które pozostawia jedynie efekt grozy (źródło: Day of the Dead is taking on Halloween traditions, The Conversation).
W przypadku własnego tatuażu oznacza to konkretnie, że wzór jest hołdem dla święta i życia, a nie motywem z horroru. Warto zachować zadbany, pełen godności wizerunek, który spopularyzował Rivera, zamiast dodawać sztuczne plamy krwi, kły lub inne kostiumowe akcesoria, które przesuwają motyw w stronę taniego efektu grozy i przesłaniają jego prawdziwe znaczenie.
Trzy style odpowiednie dla wzoru La Catriny
Ponieważ La Catrina opiera się na subtelnych detalach, takich jak koronkowy kołnierz, wianek z kwiatów i wyraziste oczodoły, wybrany styl tatuażu ma duży wpływ na to, czy te szczegóły pozostaną później czytelne. Szczególnie dobrze pasują do tego motywu trzy style.
Fineline
Fineline wykorzystuje cienkie, precyzyjne linie i dobrze sprawdza się w przypadku koronkowych wzorów często rysowanych na kapeluszu i kołnierzu Catriny. Dzięki temu rysunek pozostaje graficzny i stonowany, ale wymaga wystarczająco dużej powierzchni, by cienkie linie się nie zlewały.
Styl ilustracyjny
Styl ilustracyjny pozwala na pełniejsze cieniowanie i użycie kolorów, dzięki czemu bardziej przypomina malarski efekt całości, z którego znany jest Rivera. Sprawdza się szczególnie wtedy, gdy kwiaty, suknia i kapelusz mają tworzyć spójny obraz, a nie wyłącznie rysunek z linii.
Dotwork
Dotwork buduje fakturę i cienie z pojedynczych kropek, dlatego pasuje do bardziej graficznej interpretacji, skupionej mocniej na samej czaszce. Technika ta podkreśla kontrast między jasnymi i ciemnymi partiami, przez co efekt często jest nieco bardziej oszczędny niż w wariancie ilustracyjnym.
Dobierz rozmiar i miejsce do poziomu szczegółowości
Wybór stylu jest ściśle związany z rozmiarem i miejscem. Szczegółowa wersja z kapeluszem, koronkowym kołnierzem i kwiatami potrzebuje odpowiednio dużej powierzchni, na przykład na przedramieniu, ramieniu lub plecach, by poszczególne elementy pozostały wyraźne także po pewnym czasie. Uproszczona wersja ograniczona do twarzy-czaszki sprawdzi się natomiast również na mniejszych powierzchniach, takich jak nadgarstek czy kostka, ale zabraknie w niej kunsztownych, koronkowych detali, które w innym wypadku wyróżniają ten motyw.
Osoby, które chcą dowiedzieć się dokładniej, jakie rozmiary ogólnie pasują do poszczególnych części ciała, znajdą podstawowe informacje w poradniku poświęconym rozmiarom tatuaży tymczasowych. Dzięki temu ten artykuł nie podaje własnych, niepotwierdzonych wymiarów.
Spokojnie wypróbuj wzór przed zrobieniem trwałego tatuażu
W aktualnej ofercie nie ma jeszcze wzoru, który dokładnie odwzorowuje samą La Catrinę, ale motyw Spektakl wykorzystuje to samo napięcie między żałobą a radością, które charakteryzuje Día de los Muertos, tyle że za pomocą dwóch klasycznych masek teatralnych zamiast czaszki. Dzięki temu dobrze nadaje się do sprawdzenia na skórze rozmiaru i umiejscowienia podobnie szczegółowego wzoru o bogatej symbolice, jako tatuażu tymczasowego lub półtrwałego, zanim w ogóle zapadnie decyzja o czymś trwałym.
Osoby, które chcą natomiast uzyskać własny wizerunek La Catriny, możliwie najwierniejszy oryginałowi, mogą skorzystać z wzorów tatuaży tworzonych na zamówienie, a kolekcja wzorów z maskami to dobry punkt wyjścia do poszukiwania pokrewnych motywów o podobnej głębi symbolicznej. W każdym przypadku należy pamiętać, że wzór tymczasowy lub półtrwały pokazuje, jak motyw, rozmiar i umiejscowienie prezentują się na własnej skórze, ale nie mówi nic o tym, jak bolesny, trwały lub dokładny będzie później tatuaż permanentny ani jak będzie wyglądać, goić się czy być tolerowany przez skórę.
Zanim w ogóle zacznie się rozważać trwały wzór, warto zajrzeć do poradnika dla osób robiących pierwszy tatuaż, który wyjaśnia ogólnie, jak wybrać wzór i miejsce, a także do artykułu o tym, dlaczego warto przetestować wzór przed zrobieniem trwałego tatuażu. Osoby, które chcą dowiedzieć się konkretnie, jak długo utrzymuje się wersja półtrwała i jak stopniowo znika, znajdą te informacje w poradniku o tatuażach półtrwałych, zamiast polegać tutaj na szacunkowych danych.
Osoby poszukujące innych symboli z własną historią, wykraczających poza La Catrinę, znajdą je w planowanym przeglądzie znaczeń tatuaży od A do Z. A osoby zainteresowane ogólnie motywami tatuaży zakorzenionymi w kulturze znajdą w symbolach tatuaży dackich kolejny przykład tego, jak motyw staje się naprawdę zrozumiały dopiero w kontekście własnej tradycji, odrębnej od meksykańskiego kontekstu La Catriny.
