Kiedy ktoś szuka tatuażu maoryskiego, może w rzeczywistości natrafić na dwie bardzo różne rzeczy: tā moko, tradycyjny tatuaż twarzy i ciała w kulturze maoryskiej, wykonywany zgodnie ze ścisłymi protokołami, oraz kirituhi, czyli dekoracyjną odmianę inspirowaną maoryskim wzornictwem, ale tworzoną bez związku z tradycją i pochodzeniem. Różnica między nimi nie jest drobnym szczegółem formalnym, lecz jednym z najważniejszych aspektów, które warto wziąć pod uwagę, jeśli podobają Ci się linie w stylu tribal, ale nie masz maoryskich przodków i chcesz wiedzieć, jak nosić taki wzór z szacunkiem.
- Tā moko powstaje wyłącznie zgodnie z tradycyjnymi protokołami i wyraża pochodzenie oraz status osoby noszącej tatuaż — nie jest swobodnie wybieranym stylem dekoracyjnym.
- Kirituhi to nazwa odmiany opartej na maoryskim wzornictwie, ale pozbawionej tradycyjnych protokołów, którą można potraktować jako inspirację.
- Tradycyjna technika polegała na nacinaniu skóry, a nie na użyciu igły, zaś znaczenie wzorów jest zachowane także w pracach współczesnych artystów tā moko posługujących się maszynką.
- Tymczasowy wzór pomoże Ci zdecydować o rozmiarze i miejscu, zanim wybierzesz coś na stałe.
Czym jest tā moko i czym różni się od zwykłego wzoru tatuażu?
Wyrażenie tā moko pochodzi z języka maoryskiego i, zgodnie z definicją zawartą w słowniku Te Aka, oznacza tradycyjne maoryskie wzory tatuaży wykonywane na twarzy lub ciele zgodnie z określonymi protokołami (źródło: Te Aka Māori Dictionary — moko / tā moko). To rozróżnienie jest istotne, ponieważ tā moko nie jest po prostu stylem wizualnym, który może przejąć każdy, lecz dziełem związanym ze społecznością, historią konkretnej osoby i określoną praktyką kulturową. Jeśli podobają Ci się charakterystyczne linie tego stylu, warto już na tym etapie ustalić, na co właściwie patrzysz: na tradycyjną, zastrzeżoną praktykę czy na wzornictwo nią inspirowane, z którego można korzystać swobodniej.
Tā moko czy kirituhi: zasadnicza różnica
Wyrażenie kirituhi określa właśnie tę drugą kategorię. Słownik Te Aka definiuje je jako nietradycyjny tatuaż lub sztukę zdobienia ciała, które nie są tworzone zgodnie z maoryskimi protokołami ani według tradycyjnych maoryskich motywów (źródło: Te Aka Māori Dictionary — kirituhi). Innymi słowy, samo pojęcie kirituhi uznaje, że nie jest to tā moko: to dekoracyjny wzór czerpiący z maoryskiego wzornictwa, ale nieprzekazujący tradycyjnego systemu znaczeń i niezwiązany z protokołami. To pojęcie stanowi jasny, pełen szacunku punkt wyjścia, jeśli podoba Ci się ten styl, ale nie łączy Cię tradycja, z której się wywodzi.
Dla kogo tworzy się tradycyjne tā moko
Ten rodzaj tatuażu jest związany z osobami należącymi do społeczności maoryskiej, a decyzja o jego wykonaniu zazwyczaj wiąże się z whakapapą, czyli pochodzeniem rodzinnym i plemiennym, i jest podejmowana wewnątrz społeczności. Nie oznacza to, że samo zainteresowanie tematem jest brakiem szacunku — wręcz przeciwnie, poznanie tej różnicy to pierwszy krok do zrozumienia, co można, a czego nie należy bez zastanowienia przejmować.
Co wyraża tā moko: pochodzenie, status i osobista historia
Znaczenie tej tradycji wykracza daleko poza ozdobę: według muzeum Te Papa moko może wyrażać status społeczny, rolę oraz tożsamość związaną z pochodzeniem rodzinnym (źródło: Te Papa — Tāmoko: tatuaże maoryskie, historia, praktyka i znaczenia). Z kolei w opracowaniu Australian Museum wyjaśniono, że tradycja rozróżnia także obie strony twarzy: lewa strona opowiada historię związaną z linią ojcowską, a prawa — z linią matczyną (źródło: Australian Museum — znaczenie tā moko). Oznacza to, że prawdziwe tā moko jest dziełem, które można odczytać: osoba znająca system znaków potrafi wyczytać z niego pochodzenie noszącej je osoby i jej miejsce w społeczności, a nie widzi jedynie atrakcyjnego wzoru.
Jak tradycyjnie wykonywano tā moko
Technika także znacznie różni się od zwykłego tatuowania. Według Australian Museum tā moko tradycyjnie nanoszono na skórę dłutem zwanym uhi, wykonanym z kości albatrosa, a tusz przygotowywano ze spalonej żywicy i oleju (źródło: Australian Museum — znaczenie tā moko). Nacinanie pozostawiało na skórze głębszą, żłobioną powierzchnię niż tatuowanie igłą, przez co wzór był wyczuwalny w dotyku. U mężczyzn wzory wykonywano zazwyczaj na twarzy i pośladkach, a u kobiet na brodzie, ustach i barku, co dobrze pokazuje, że tā moko nie było jednolitym elementem ozdobnym, lecz praktyką dostosowaną do płci i roli osoby noszącej tatuaż (źródło: Australian Museum — znaczenie tā moko). W okresie kolonialnym misjonarze i społeczność Pākehā przez długi czas odrzucali tę praktykę, a ważną rolę w odrodzeniu tradycji odegrali także samoańscy tatuażyści — to również pokazuje, że historia tā moko to sama w sobie trwająca stulecia walka kulturowa, a nie tylko wizualny trend (źródło: Te Papa — Tāmoko: tatuaże maoryskie, historia, praktyka i znaczenia).
Jak nosić taki wzór z szacunkiem: co możesz zrobić, jeśli podoba Ci się ten styl, ale nie jesteś osobą maoryskiego pochodzenia
Jeśli podobają Ci się geometryczne linie w stylu tribal, ale po przeczytaniu powyższych informacji jest jasne, że nie chcesz kopiować konkretnego tā moko, rozwiązanie jest proste: wybierz wzór zbudowany z elementów geometrycznych lub inspirowanych stylem tribal, który jednak nie próbuje odtwarzać osobistego znaczenia konkretnego tā moko — pochodzenia rodzinnego ani statusu osoby noszącej tatuaż. Unikaj wzorów przeznaczonych na twarz, które wyraźnie nawiązują do maoryskich motywów, bo w ich przypadku ryzyko wykorzystania tradycyjnie zastrzeżonego systemu znaków jako ozdoby jest największe. Jeśli nie masz pewności co do pochodzenia wzoru, przed złożeniem zamówienia zapytaj tatuażystę lub sprzedawcę, skąd pochodzi projekt i jakie motywy były dla niego inspiracją.
Wypróbuj wzór, zanim podejmiesz decyzję: rozmiar i umiejscowienie
Gdy wybierzesz pełen szacunku wzór geometryczny, kolejne pytanie dotyczy zazwyczaj jego rozmiaru i umiejscowienia. Właśnie w tym pomoże Ci tymczasowa wersja: pokaże, jak linie prezentują się na Twojej skórze, jak wzór układa się względem danej części ciała i jak porusza się wraz z nią w codziennych sytuacjach. W artykule o zaletach wcześniejszego wypróbowania wzoru dokładniej wyjaśniamy, dlaczego warto ponosić go przez kilka tygodni, zanim zdecydujesz się na coś na stałe. Pamiętaj, że taka próba dotyczy wyłącznie rozmiaru i umiejscowienia: tymczasowy lub półtrwały wzór nie pozwoli przewidzieć bólu, gojenia ani ewentualnej reakcji alergicznej w przypadku trwałego tatuażu, a także nie daje dokładnego obrazu tego, jak będzie wyglądać gotowy tatuaż.
Jeśli chcesz przejrzeć oferowane przez nas wzory geometryczne i inspirowane stylem tribal, zobacz naszą kolekcję Tymczasowych tatuaży, w której możesz przeglądać wzory bez względu na ich rozmiar i umiejscowienie. Jeśli nadal nie masz pewności, jak wybrać swój pierwszy wzór i miejsce jego umieszczenia, nasz poradnik o pierwszym tatuażu krok po kroku przeprowadzi Cię przez ten proces, a ten ogólny artykuł podsumowuje, co warto przemyśleć, zanim zdecydujesz się na coś na stałe.
Może Cię także zainteresować temat wzorów o znaczeniu kulturowym: w naszym artykule o znaczeniu tatuażu drzewa życia przedstawiamy inny motyw o symbolicznym podłożu. Jeśli natomiast zamiast stylu maoryskiego szukasz wzoru inspirowanego węgierską sztuką ludową, nasz artykuł o motywach matyó, kalocsańskich i seklerskich pomoże Ci się w nich zorientować.
To rozróżnienie — tā moko a kirituhi — pozwala podejść z szacunkiem do stylu, który niesie ze sobą historię i pochodzenie konkretnej osoby. Geometryczny wzór w stylu tribal, który możesz najpierw wypróbować tymczasowo, pozwoli Ci cieszyć się jego liniami bez przywłaszczania sobie tradycyjnie zastrzeżonego systemu znaków.
