Wie op zoek gaat naar een Maori-tatoeage, kan eigenlijk twee heel verschillende dingen tegenkomen: tā moko, de traditionele Maori-tatoeage voor gezicht en lichaam, die aan strikte protocollen is gebonden, en kirituhi, een decoratieve variant die is geïnspireerd op de Maori-motieven, maar zonder traditie of afkomst wordt aangebracht. Het verschil tussen die twee is geen klein vormelijk detail, maar een van de belangrijkste aandachtspunten als je de tribale lijnen mooi vindt, maar geen Maori-voorouders hebt en wilt weten hoe je deze stijl respectvol kunt dragen.
- Tā moko wordt alleen volgens traditionele protocollen aangebracht en drukt de afkomst en status van de drager uit - het is geen decoratieve stijl waaruit je vrij kunt kiezen.
- Kirituhi is de naam voor een variant die is gebaseerd op Maori-motieven, maar niet aan traditie of protocollen is gebonden en als inspiratie kan dienen.
- De traditionele techniek werd met een beitel uitgevoerd, niet met een naald, en de betekenis blijft behouden in het werk van hedendaagse tā moko-meesters die met een machine werken.
- Met een tijdelijke tattoo kun je de grootte en plaats bepalen voordat je iets definitiefs kiest.
Wat is tā moko en hoe verschilt het van een gewone tatoeagestijl?
De term tā moko komt uit het Maori en verwijst volgens de definitie in het Te Aka Maori-woordenboek naar Maori-tatoeages voor het gezicht of lichaam die volgens traditionele protocollen worden aangebracht (bron: Te Aka Māori Dictionary - moko / tā moko). Dit onderscheid is belangrijk, omdat tā moko niet simpelweg een visuele stijl is die iedereen kan overnemen, maar een kunstvorm die is verbonden met een gemeenschap, het verhaal van een specifiek persoon en een welbepaalde culturele praktijk. Als je de lijnvoering van de stijl mooi vindt, is het goed om hier al duidelijk te krijgen waar je eigenlijk naar kijkt: een traditionele, voorbehouden praktijk of een motievenwereld die daarop is geïnspireerd en vrijer kan worden gebruikt.
Tā moko of kirituhi: het wezenlijke verschil
De term kirituhi duidt precies die tweede categorie aan. Het Te Aka-woordenboek definieert het als niet-traditionele tatoeage of huidkunst die niet volgens Maori-protocollen of -motieven wordt gemaakt (bron: Te Aka Māori Dictionary - kirituhi). Met andere woorden: kirituhi erkent zelf ook dat het geen tā moko is. Het is decoratief en ontleent elementen aan de motievenwereld, maar draagt het traditionele betekenissysteem niet met zich mee en is niet aan protocollen gebonden. Dit begrip biedt een helder, respectvol uitgangspunt als je de stijl mooi vindt, maar geen band hebt met de traditie waaruit die voortkomt.
Voor wie traditionele tā moko bedoeld is
Dit type tatoeage is verbonden met mensen die deel uitmaken van de Maori-gemeenschap. De beslissing om er een te laten zetten, hangt doorgaans samen met whakapapa, oftewel familie- en stamafkomst, en wordt binnen de gemeenschap genomen. Dat betekent niet dat interesse in het onderwerp op zichzelf respectloos is - integendeel: het verschil leren kennen is de eerste stap om te weten wat je wel en niet zomaar kunt overnemen.
Wat tā moko uitdrukt: afkomst, status en een persoonlijk verhaal
De betekenis van deze traditie gaat veel verder dan versiering: volgens het Te Papa-museum kan moko sociale status, een rol en identiteit via de afstamming uitdrukken (bron: Te Papa - Tāmoko: Māori tattoos, history, practice and meanings). Volgens de uitleg van het Australian Museum maakt de traditie ook onderscheid tussen de twee kanten van het gezicht: de linkerkant vertelt het verhaal van de vaderlijke lijn en de rechterkant dat van de moederlijke lijn (bron: Australian Museum - The Meaning of Ta Moko). Dat betekent dat een echte tā moko een leesbaar kunstwerk is: wie het tekensysteem kent, kan er de afkomst en de plek van de drager binnen de gemeenschap uit aflezen en ziet dus niet alleen een mooi patroon.
Hoe tā moko traditioneel werd aangebracht
Ook de techniek verschilt sterk van de gebruikelijke manier van tatoeëren. Volgens het Australian Museum werd tā moko traditioneel met een beitel van albatrosbot, de zogenoemde uhi, in de huid aangebracht. De inkt werd gemaakt van verbrande hars en olie (bron: Australian Museum - The Meaning of Ta Moko). De beitel liet een dieper, geribbeld oppervlak achter dan een tatoeage met een naald, waardoor het patroon ook voelbaar was. Bij mannen werd het patroon doorgaans op het gezicht en de billen aangebracht, bij vrouwen op de kin, de lippen en de schouders. Dat laat goed zien dat tā moko geen uniform versieringselement was, maar een praktijk die werd afgestemd op het geslacht en de rol van de drager (bron: Australian Museum - The Meaning of Ta Moko). Tijdens de koloniale periode wezen missionarissen en de Pākehā-gemeenschap de praktijk lange tijd af. Ook Samoaanse tatoeëerders speelden een belangrijke rol in de heropleving van de traditie - ook dat laat zien dat de geschiedenis van tā moko op zichzelf een eeuwenlange culturele strijd is, en niet zomaar een visuele trend (bron: Te Papa - Tāmoko: Māori tattoos, history, practice and meanings).
Respectvol dragen: wat kun je doen als je de stijl mooi vindt, maar geen Maori bent?
Als je valt voor de geometrische lijnen met een tribale uitstraling, maar na het bovenstaande duidelijk is dat je geen specifieke tā moko wilt kopiëren, is er een eenvoudige oplossing: kies een ontwerp met geometrische of tribaal geïnspireerde elementen, maar dat niet probeert de persoonlijke betekenis van een specifieke tā moko - de afkomst of status van de drager - na te bootsen. Vermijd ontwerpen voor het gezicht die nadrukkelijk aan Maori-motieven doen denken, want daar is de kans het grootst dat je een traditioneel voorbehouden tekensysteem als versiering gebruikt. Twijfel je over de oorsprong van een ontwerp? Vraag dan voordat je het bestelt aan de tatoeëerder of verkoper waar het ontwerp vandaan komt en door welke motieven het is geïnspireerd.
Probeer het ontwerp uit voordat je iets beslist: formaat en plaatsing
Als je een respectvolle, geometrische stijl hebt gevonden, is de volgende vraag meestal hoe groot het ontwerp moet zijn en waar je het wilt plaatsen. Een tijdelijke versie helpt je daar precies bij: je ziet hoe de lijnen op je huid staan, hoe ze zich verhouden tot het betreffende lichaamsdeel en hoe ze meebewegen in alledaagse situaties. In ons artikel over de voordelen van een ontwerp vooraf uitproberen leggen we uitgebreider uit waarom het de moeite waard is om een paar weken met een ontwerp rond te lopen voordat je iets definitief laat zetten. Belangrijk is dat deze proef alleen over de grootte en plaatsing gaat: een tijdelijke of semi-permanente tattoo voorspelt niet hoe pijnlijk een definitieve tatoeage zal zijn, hoe het herstel verloopt of dat er eventueel een allergische reactie optreedt, en geeft ook geen nauwkeurig beeld van hoe de definitieve tatoeage er precies uit zal zien.
Wil je bekijken welke geometrische ontwerpen en ontwerpen met een tribale uitstraling we aanbieden? Neem dan een kijkje in onze collectie tijdelijke tatoeages, waar je kunt rondkijken, ongeacht het formaat of de plaats. Twijfel je nog over hoe je je eerste ontwerp en de plaats ervan kiest? Onze gids over je eerste tatoeage helpt je stap voor stap bij je beslissing. Dit algemene artikel vat bovendien samen waar je over na moet denken voordat je iets definitiefs kiest.
Misschien wil je ook meer lezen over ontwerpen met een culturele betekenis: in ons artikel over de betekenis van de levensboomtattoo bespreken we een ander motief met een symbolische achtergrond. Zoek je juist een Hongaars volksmotief als alternatief voor de Maori-stijl? Ons artikel over matyó-, kalocsai- en Székely-motieven helpt je daar precies bij.
Dit verschil - tā moko tegenover kirituhi - vormt de basis voor een respectvolle benadering van een stijl die iemands afkomst en verhaal met zich meedraagt. Een geometrisch ontwerp met een tribale uitstraling, dat je eerst tijdelijk kunt uitproberen, geeft je de kans om van de lijnen te genieten zonder een traditioneel voorbehouden tekensysteem als iets van jezelf te gebruiken.
