Een Kalevala-tatoeage verwijst meestal naar een van de belangrijkste personages of voorwerpen uit het Finse nationale epos: de Sampo, de ziener Väinämöinen en zijn kantele, de zwaan van Tuonela of Otso, de koning van het woud. Ook sisu wordt vaak met dit thema in verband gebracht, hoewel het geen personage uit het epos is, maar een zelfstandig nationaal begrip. Elk symbool heeft zijn eigen verhaal, en juist dat verhaal bepaalt wat het onderwerp uiteindelijk uitdrukt – hetzelfde personage kan heel verschillende dingen betekenen, afhankelijk van welk deel van de mythe je kiest.
- De Sampo en waarom de oorspronkelijke betekenis ervan nog altijd ter discussie staat onder onderzoekers.
- Väinämöinen en de kantele, die bekendstaat als het nationale instrument van Finland.
- De zwaan van Tuonela en Otso de beer: twee heel verschillende sferen uit hetzelfde epos.
- Sisu, dat niet uit de Kalevala komt, maar vaak wel bij hetzelfde thema hoort.
De Sampo: het voorwerp waarover het hele epos discussieert
De Kalevala is een werk dat in de 19e eeuw is samengesteld door Elias Lönnrot op basis van Finse, Karelische en Ingriëse mondelinge volkstradities. De uitgebreide versie, gepubliceerd in 1849, bevat 22 795 verzen verdeeld over vijftig runen en wordt beschouwd als het Finse nationale epos (bron: Kalevala, Wikipedia). Met deze achtergrond is het makkelijker te begrijpen waarom afzonderlijke personages en voorwerpen zoveel betekenis dragen: het zijn geen losse afbeeldingen, maar onderdelen van een lang verhaal dat mondeling is overgeleverd.
Kalevaladag op 28 februari
Op 28 februari wordt in Finland Kalevaladag gevierd, een officiële dag waarop de vlag wordt gehesen. De dag gaat terug op 1835, toen Lönnrot het voorwoord van de eerste editie ondertekende; sinds 1978 staat deze dag ook bekend als de dag van de Finse cultuur (bron: Kalevala Day, Wikipedia). Voor velen is dit een vanzelfsprekend moment om juist een Kalevala-tatoeage te laten zetten, maar de datum is slechts één manier om je keuze aan iets concreets te verbinden – het symbool draagt zijn betekenis, ongeacht op welke dag je ervoor kiest.
Centraal in het epos staat de Sampo: een magisch voorwerp dat de smid Ilmarinen smeedt en dat onophoudelijk meel, zout en goud maalt. Je kunt de Sampo zien als Finlands eigen versie van een hoorn waaruit nooit iets opraakt (bron: Sampo, Wikipedia). De groep van Väinämöinen en Louhi, de meesteres van Pohjola, strijden om de Sampo. Na de strijd breekt het voorwerp en verdwijnt het in zee terwijl het wordt meegenomen. Onderzoekers zijn het er niet over eens wat de Sampo oorspronkelijk betekende – mogelijke verklaringen zijn onder meer een molen, een wereldzuil en een kantele van ijzer. Het is goed om dit als een open vraag te zien, niet als een opgelost raadsel, wanneer je de Sampo als onderwerp voor een tatoeage kiest: de meerduidigheid hoort bij het karakter van het symbool en is geen tekortkoming.
Väinämöinen en de kantele die hij achterlaat
Väinämöinen is de centrale held van de Kalevala: een oeroude, wijze zanger en ziener, wiens kracht berust op zang en woorden in plaats van geweld. Hij brengt orde in het land Kalevala en is gedurende het hele epos de stabiele centrale figuur (bron: Väinämöinen, Wikipedia). Aan het einde van het epos vertrekt hij per boot wanneer het christendom zijn intrede doet in het land; dit vertrek wordt doorgaans geïnterpreteerd als het einde van de oude wereldorde, niet als een letterlijk einde voor het personage zelf.
Ook de kantele wordt met Väinämöinen in verband gebracht en staat bekend als het nationale instrument van Finland. Volgens het verhaal maakt hij de eerste kantele van het kaakbeen van een reuzensnoek en de manen van de hengst van Hiisi. Nadat hij dit instrument verliest, maakt hij een tweede van berkenhout en het haar van een meisje (bron: Kantele, Wikipedia). Het verhaal over de twee keer dat het instrument ontstond, maakt de kantele tot een bijzonder interessant onderwerp: het is niet zomaar een voorwerp, maar een herinnering dat je iets waardevols opnieuw kunt opbouwen wanneer je de eerste versie verliest.
Waarom de vorm van de kantele goed werkt als eenvoudige lijntekening
De gebogen klankkast en rechte snaren van de kantele vormen een duidelijke omtrek die ook op klein formaat herkenbaar blijft – dit is een ontwerpobservatie, geen nieuwe bewering over het instrument. Daarom past de kantele vooral goed op plekken zoals de pols, onderarm of enkel, waar een gedetailleerd patroon al snel onduidelijk wordt. Om dezelfde reden is het verstandig vooraf te bedenken of het ontwerp horizontaal of verticaal het beste tot zijn recht komt op de plek waar je het wilt laten zetten.
De zwaan van Tuonela en Otso de beer
De zwaan van Tuonela zwemt in de rivier die Tuonela, het hiernamaals in de Finse mythologie, begrenst. In het verhaal van Lemminkäinen krijgt de held de opdracht deze zwaan neer te schieten, maar hij sterft zelf door een vergiftigde pijl voordat hij zijn taak kan volbrengen (bron: The Swan of Tuonela, Wikipedia). Je kunt deze scène het beste lezen als onderdeel van het verhaal van Lemminkäinen, niet als een algemene bewering over zwanen of de dood op zich – de zwaan heeft juist in dit verhaal betekenis, niet als symbool op zichzelf.
Otso, oftewel de beer, is een andere krachtige figuur uit het epos, maar zijn verhaal heeft een heel andere sfeer dan dat van de zwaan. Volgens de traditie werd de echte naam van de beer niet hardop uitgesproken, omdat men geloofde dat dit ongeluk zou brengen bij de jacht; in plaats daarvan sprak men met eerbiedige namen over de beer, zoals mesikämmen en kontio (bron: Otso, Wikipedia). De beer wordt nog altijd gezien als de koning van het woud en is officieel het nationale dier van Finland.
Waarom de naam van de beer niet hardop werd uitgesproken
Deze omschrijvingen waren niet alleen beleefdheidsvormen, maar maakten deel uit van een bredere overtuiging dat een naam de macht heeft om degene die ermee wordt aangeduid op te roepen. De echte naam van de beer achterwege laten betekende in de praktijk dat men altijd over hem sprak aan de hand van een eigenschap of verwantschap – mesikämmen verwijst naar zijn poten, terwijl kontio verwijst naar zijn positie als bewoner van het woud. Als tatoeage geeft deze achtergrond het beermotief meer gewicht dan alleen dat van een krachtig dier: het gaat ook om het respect dat het dier al bij het benoemen kreeg.
Sisu: een woord dat op zichzelf staat
Sisu staat voor volharding, niet opgeven en uithoudingsvermogen; volgens Finnen zelf bestaat er in andere talen geen rechtstreeks equivalent voor. Het woord komt van de uitdrukking "sisus", die het binnenste of de ingewanden betekent (bron: Sisu, Wikipedia). Het begrip werd internationaal vooral bekend door de berichtgeving tijdens de Winteroorlog van 1939–1940, toen buitenlandse journalisten de volharding van de Finnen juist met dit woord beschreven.
Omdat sisu een woord en een idee is, en geen afgebeeld personage, werkt het als tatoeage zowel als geschreven tekst als in combinatie met een eenvoudiger visueel onderwerp, bijvoorbeeld een minimalistische lijntekening – dit is een ontwerpnotitie, geen nieuwe bewering over het begrip zelf. In tegenstelling tot de Sampo of de kantele heeft sisu geen visuele interpretatie nodig om te werken: veel mensen kiezen het juist omdat het woord zelf de volledige betekenis draagt.
Het ontwerp uitproberen voordat je formaat en plek bepaalt
Met een tijdelijke of semi-permanente tatoeage kun je zien hoe een gekozen onderwerp er op een bepaald formaat en op een bepaalde plek op de huid uitziet, voordat je een permanente beslissing neemt. Het gaat specifiek om het uitproberen van het ontwerp, het formaat en de plaatsing – niet om een voorspelling van hoe een permanente tatoeage op de huid zal genezen, vervagen of aanvoelen. Als je nog twijfelt over de plaatsing of het formaat, legt de gids voor het kiezen van een ontwerp en plek voor je eerste tatoeage uit hoe je zorgvuldig een eerste ontwerp en plek kunt kiezen.
Je kunt de lijndikte en verhoudingen ook vergelijken aan de hand van andere ontwerpen met een fantasie- of mythologiethema, zelfs als ze geen personages uit de Kalevala voorstellen.
Denk ook na over welke lijnstijl past bij het gekozen personage en de sfeer ervan. De Sampo en Otso dragen een zware, zelfs dramatische betekenis, dus een dikkere omtrek of een ingevuld oppervlak werkt vaak beter dan een uiterst fijne lijntekening. De kantele en de zwaan van Tuonela zijn daarentegen van nature verfijndere onderwerpen; een dunne, gedetailleerde lijnstijl brengt de gevoeligheid van hun verhaal naar voren, in plaats van die te laten verdwijnen in zware schaduwen. Sisu werkt meestal als tekst: kies de dikte en spatiëring van de letters volgens hetzelfde principe als bij een beeldend onderwerp, namelijk op basis van de vraag of de tekst op de gekozen plek op de huid het best tot zijn recht komt als een compact of juist ruimer geheel.
Deze en andere ontwerpen met een vergelijkbaar thema kun je bekijken in de collectie Fantasie en mythologie, waar je ook een afzonderlijk Kalevala-personage als een eigen ontwerp op maat kunt aanvragen. Als een kant-en-klaar ontwerp goed voelt en je het thuis wilt uitproberen, legt de handleiding voor het thuis aanbrengen van een tijdelijke tatoeage de toepassing stap voor stap uit, en helpt de gids voor het kiezen van een geschikte tijdelijke tatoeage je verschillende ontwerpopties te vergelijken voordat je een keuze maakt. Als het Finse epos niet de enige mythologie is die je interesseert, geeft het overzicht van tatoeages met fantasie- en mythologiethema een bredere introductie tot andere mythische onderwerpen.
De Sampo, Väinämöinen en de kantele, de zwaan van Tuonela, Otso en sisu dragen heel verschillende sferen uit dezelfde traditie: het ene vertelt over een betwiste schat, het andere over loslaten en opnieuw opbouwen, het derde over de grens tussen leven en dood, het vierde over respect en het vijfde over een woord dat geen afbeelding nodig heeft. Als je weet welk verhaal je eigen keuze met zich meedraagt, kun je ook makkelijker beoordelen welke lijntekening en welk formaat het onderwerp op je huid recht doen.
