Wie een tatoeage met het getal 13 wil, heeft waarschijnlijk al gehoord dat het als ongeluksgetal geldt. Die gedachte komt voort uit verschillende Europese verhalen, met als bekendste het Laatste Avondmaal, waar Judas als dertiende gast aan tafel zat. Maar dat is maar het halve verhaal: in Italië geldt 13 traditioneel als geluksgetal, in het jodendom markeert de leeftijd van dertien jaar een belangrijke overgang en ook de tarotkaart op de dertiende plaats heeft minder met ongeluk te maken dan de naam doet vermoeden. Voor een tatoeage betekent dat vooral één ding: je kunt het getal bewust een positieve betekenis geven, en de keuze tussen het Arabische cijfer 13 en de Romeinse schrijfwijze XIII bepaalt mede hoe het uiteindelijke ontwerp eruitziet.
- De slechte reputatie van 13 komt vooral voort uit Bijbelse en Noordse verhalen en de arrestatie van de Tempeliers in 1307, niet uit één universele regel.
- In Spanje en Griekenland geldt dinsdag in plaats van vrijdag als een ongeluksdag, terwijl men in Italië juist bang is voor de 17 en 13 daar als geluksgetal geldt.
- De tarotkaart XIII (De Dood) wordt doorgaans geïnterpreteerd als symbool voor overgang en verandering, niet als voorspelling van een sterfgeval.
- Het Arabische cijfer 13 oogt compact op een klein oppervlak, terwijl de Romeinse schrijfwijze XIII zich goed leent voor gelijkmatige, fijne lijnen.
Waar komt het idee vandaan dat 13 een ongeluksgetal is?
De bekendste verklaring gaat terug op het Laatste Avondmaal: volgens de overlevering zaten er dertien mensen aan tafel en was Judas Iskariot de dertiende gast. Hij verraadde Jezus later (bron: 13 (getal)). Een tweede, onafhankelijke oorsprong ligt in de Noordse mythologie: daar verschijnt Loki onuitgenodigd als dertiende gast bij een feestmaal in Walhalla en veroorzaakt zo de dood van de god Balder (bron: Triskaidekafobie). Een derde, historisch gedocumenteerde gebeurtenis versterkte de slechte reputatie in de middeleeuwen: op vrijdag 13 oktober 1307 liet koning Filips IV van Frankrijk de Tempeliers arresteren. Velen van hen werden gemarteld en geëxecuteerd (bron: 13 (getal)).
Deze drie verhalen groeiden in de loop van eeuwen uit tot wat tegenwoordig triskaidekafobie wordt genoemd. De term werd rond 1910/1911 voor het eerst gedocumenteerd, onder meer in een werk van psycholoog Isador Coriat (bron: Triskaidekafobie). Twee onderzoeken laten zien hoe wijdverbreid die angst werkelijk is: uit een Gallup-enquête uit 2007 bleek dat 13 procent van de ondervraagde Amerikaanse volwassenen zich eraan zou hebben gestoord als hun hotelkamer op de 13e verdieping lag, en 9 procent zou zelfs om een andere kamer hebben gevraagd. Uit een analyse van liftfabrikant Otis uit 2002 bleek bovendien dat 85 procent van de onderzochte gebouwen met minstens 13 verdiepingen geen verdieping had die officieel als ‘13e’ werd aangeduid (bron: Triskaidekafobie). Deze cijfers laten vooral zien hoe sterk een culturele gewoonte kan doorwerken in heel praktische beslissingen, niet dat het getal zelf enige invloed heeft.
Vrijdag de 13e en andere ongeluksdagen wereldwijd
Dat juist vrijdag de ongeluksdag is, geldt lang niet overal. In Spanje en Griekenland geldt dinsdag de 13e (‘martes trece’) juist als ongeluksdag (bron: Vrijdag de 13e). In Italië speelt 13 in dit verband nauwelijks een rol: daar is men bang voor vrijdag de 17e, omdat het Romeinse getal XVII kan worden herschikt tot ‘VIXI’, wat in het Latijn zoveel betekent als ‘ik heb geleefd’ en daarmee ‘ik ben dood’ (bron: Vrijdag de 13e). Zulke voorbeelden maken duidelijk dat het gaat om tradities die zich in verschillende regio’s hebben ontwikkeld, niet om een vaste, overal geldende regel. Wie een tatoeage met het getal 13 overweegt, hoeft zich dus niet te richten naar één zogenaamd universele betekenis.
Waar 13 als geluksgetal geldt
Juist op de plek waar men bang is voor 17, geldt 13 traditioneel als geluksgetal: de Italiaanse uitdrukking ‘fare tredici’, letterlijk ‘de 13 maken’, staat bij de voetbalpool voor de hoofdprijs (bron: 13 (getal)). Ook in Kantoneestalige regio’s wordt 13 positief gezien, omdat de uitspraak ervan doet denken aan de uitdrukking voor ‘zeker in leven’, in tegenstelling tot 14, dat daar wordt gemeden (bron: Triskaidekafobie). En in het jodendom markeert de leeftijd van dertien jaar met de bar- of batmitswa een van de belangrijkste overgangen in het leven: jongens en meisjes gelden dan als volwaardige leden van de gemeenschap (bron: 13 (getal)). Wie 13 draagt, kan dus bewust verwijzen naar een van deze positieve betekenissen, in plaats van het getal alleen te zien als een overwonnen ongeluksgetal.
De tarotkaart XIII: De Dood betekent niet wat veel mensen denken
Een motief dat vaak als inspiratie dient voor tatoeages met het getal 13, is de dertiende kaart van de grote arcana in de tarot: De Dood. De naam zorgt regelmatig voor ongerustheid, maar in de gangbare interpretatie staat de kaart niet voor een daadwerkelijke, fysieke dood, maar voor overgang, verandering en het afsluiten van een levensfase (bron: De Dood (tarotkaart)). Juist deze symbolische interpretatie verklaart waarom motieven rond kaart XIII terugkomen in tatoeages met cijfers, zonder dat daar een voorspelling of een serieuze uitspraak over de toekomst mee wordt bedoeld. Wie geïnteresseerd is in een ontwerp met een tarotverwijzing, doet er goed aan dit verschil tussen symboliek en letterlijke betekenis in gedachten te houden, juist omdat de kaart zo vaak verkeerd wordt begrepen.
13 of XIII: welke schrijfwijze past beter als tatoeage?
In Romeinse cijfers wordt 13 samengesteld door X (10) en drie I’s (1+1+1) bij elkaar op te tellen: XIII (bron: Romeinse cijfers). Het Arabische cijfer 13 oogt daarentegen compact en blijft ook op een heel klein oppervlak, bijvoorbeeld op een vinger, direct leesbaar omdat het uit slechts twee vertrouwde tekens bestaat. XIII neemt meer ruimte in de breedte in, maar oogt grafischer en kan worden uitgevoerd met vier gelijkmatige, fijne lijnen. Dat komt vooral goed tot zijn recht in de fine-linestijl. Welke variant het best past, hangt dus niet alleen af van je smaak, maar ook van de geplande grootte en de plek op je lichaam: hoe kleiner het oppervlak, hoe meer de compacte Arabische cijfers voor de hand liggen, terwijl XIII pas op een iets breder oppervlak volledig tot zijn recht komt. Ook het gekozen lettertype en de lijndikte bepalen mede of het cijfer bij een heel klein ontwerp goed herkenbaar blijft.
Combinaties en plaatsing: datum, symbool of alleen een getal
Een 13 of XIII hoeft niet op zichzelf te staan. Veel mensen combineren het getal met een geboortedatum of een ander persoonlijk ijkpunt, bijvoorbeeld een jubileum, in plaats van met een algemene slogan. Daardoor wordt het ontwerp uniek en spreekt het voor zich. Voor kleine cijfers zijn vooral drie plekken geschikt: de pols, de vinger en de onderarm, omdat het getal daar op een relatief vlak en goed zichtbaar oppervlak staat, zonder dat een gewricht het vervormt. Wie naast alleen een cijfer ook een tekst overweegt, vindt in het artikel over tatoeages met citaten en woorden meer aanknopingspunten bij de keuze tussen een cijfer en tekst.
Dit minimalistische ontwerp laat zien hoe compact een klein symbool op een beperkt oppervlak kan ogen. Het combineert een oneindigheidssymbool met korte teksten in dunne, gelijkmatige lijnen:
Een vergelijkbaar principe geldt voor korte tatoeages met woorden: hoe korter de tekst of het getal, hoe meer de uitstraling afhangt van nette, gelijkmatige lijnen en niet van de grootte van het ontwerp.
Eerst uitproberen, dan beslissen
Een tijdelijke of semi-permanente tatoeage met 13 of XIII laat alleen zien hoe het ontwerp, de grootte en de plaatsing op je eigen huid eruitzien. Het zegt niets over hoe een permanente tatoeage op dezelfde plek zou aanvoelen, hoe de huid daarna geneest, of er een allergische reactie optreedt of hoe het uiteindelijke ontwerp er na jaren daadwerkelijk uitziet. Die vragen kunnen alleen worden beantwoord met een echte, permanente tatoeage. Daarom is de proefversie vooral geschikt om rustig het cijfer en de Romeinse schrijfwijze met elkaar te vergelijken en na te gaan of het gekozen formaat op je pols of vinger er inderdaad uitziet zoals je had gedacht, voordat je een permanente beslissing neemt. Wie deze tussenstap wil gebruiken, vindt geschikte sjablonen met 13 en XIII in de categorie voor teksttattoos. En wie wil weten hoe je überhaupt aan je eerste tatoeage begint, vindt een overzicht in het artikel over je eerste tatoeage.
