Een vikingtattoo verwijst bijna altijd naar een handvol specifieke motieven: de hamer van Thor (Mjölnir), de Valknut, de Vegvísir, de raven van Odin of een runeninscriptie. Elk vertelt een ander verhaal, en ze stammen niet allemaal uit de Vikingtijd zelf. De Vegvísir komt bijvoorbeeld in geen enkele bron van vóór de 19e eeuw voor, terwijl hij vaak wordt voorgesteld als een oud Noordse kompas. Als je weet waar elk symbool echt vandaan komt voordat je het kiest, kun je twee veelvoorkomende teleurstellingen voorkomen: een motief dragen dat als viking wordt verkocht terwijl het van later datum is, en een runeninscriptie laten zetten waarvan de letter-voor-letteromzetting niets leesbaars oplevert.
- Mjölnir is het archeologisch best gedocumenteerde Vikingmotief: in heel Noord-Europa zijn ongeveer duizend hangers in de vorm van een hamer gevonden.
- De Valknut komt inderdaad voor op Vikingstenen en grafvoorwerpen, maar de huidige naam is modern; we weten niet hoe het symbool destijds werd genoemd.
- De Vegvísir, die vaak het ‘Vikingkompas’ wordt genoemd, komt in werkelijkheid uit een IJslands manuscript uit de 19e eeuw, enkele eeuwen na de Vikingtijd.
- Een runeninscriptie kun je niet letter voor letter vanuit het Frans vertalen: runen geven klanken weer, geen spelling. Daarom is het beter om uit te gaan van een bestaand motief dan van een gepersonaliseerde zin.
Mjölnir, de hamer van Thor
De hamer van Thor is het Vikingteken dat het vaakst op archeologische vindplaatsen wordt aangetroffen. Daardoor is het een stevig onderbouwd motief, en niet zomaar een beeld uit een tv-serie. In Scandinavië, Engeland, Noord-Duitsland, de Baltische landen en Rusland zijn ongeveer duizend hangers in de vorm van een hamer opgegraven (bron: Mjölnir, Wikipedia). Dat het symbool zo vaak voorkomt, zegt veel over de plaats die het in het dagelijks leven innam, ver verwijderd van het beeld van een puur oorlogswapen.
De hanger diende ook als religieus teken en geluksbrenger, onder meer bij huwelijken. De populariteit ervan nam toe in dezelfde periode waarin kruisvormige christelijke hangers zich in diezelfde regio’s verspreidden (bron: Mjölnir, Wikipedia). Als tattoo behoudt het tegenwoordig die dubbele betekenis van bescherming en verbondenheid, in plaats van een rechtstreekse verwijzing naar oorlog. Wie dit symbool wil plaatsen binnen het geheel van legendarische figuren waar Inklabs mee werkt, vindt in het artikel over fantasy- en mythologietattoos meer motieven uit oude verhalen, zowel Noordse als andere.
De Valknut, de knoop van gesneuvelde krijgers
De Valknut is herkenbaar aan de drie ineengestrengelde driehoeken. Hij komt voor op verschillende archeologische voorwerpen uit de Vikingtijd: de steen van Stora Hammars I, de steen van Tängelgårda op Gotland, grafvondsten uit het scheepsgraf van Oseberg en de Angelsaksische ring die in de rivier de Nene is gevonden (bron: Valknut, Wikipedia). Omdat de vondsten vaak uit grafcontexten komen, wordt de Valknut meestal in verband gebracht met Odin en het lot van krijgers die in de strijd zijn gesneuveld. De gebruikelijke interpretatie is dat het gaat om de gevallen strijders die de god uitkiest om bij hem te komen.
Voordat je dit motief kiest, is het goed om één ding te weten: ‘Valknut’ is een naam die moderne onderzoekers eraan hebben gegeven. Niemand weet hoe dit teken in de Vikingtijd werd genoemd (bron: Valknut, Wikipedia). Dat doet niets af aan de archeologische echtheid van het symbool; het betekent alleen dat je voorzichtig moet zijn met verklaringen die beweren de oorspronkelijke naam of precieze functie ervan te kennen.
De Vegvísir: het ‘Vikingkompas’ dat niet viking is
De Vegvísir is waarschijnlijk het symbool uit de huidige Vikingverbeelding waarvan de datering het vaakst verkeerd wordt weergegeven. De eerste bekende vermelding staat in het IJslandse manuscript Huld, dat in 1860 in Akureyri werd samengesteld door Geir Vigfússon, enkele eeuwen na het einde van de Vikingtijd. Er zijn geen archeologische sporen die de Vegvísir met die periode in verband brengen (bron: Vegvísir, Wikipedia). In het manuscript wordt hij beschreven als een teken dat ervoor zou zorgen dat de drager bij slecht weer nooit de weg kwijtraakt, zelfs niet op een onbekende route (bron: Vegvísir, Wikipedia).
Dat maakt de Vegvísir niet minder echt of interessant: het is een authentiek IJslands symbool, met een eigen geschiedenis en beschermende functie. Je moet hem alleen in de juiste eeuw plaatsen, in plaats van hem voor te stellen als een artefact uit de tijd van de rooftochten en saga’s. Een motief dat je aanspreekt om wat het vandaag betekent, blijft een goede keuze; het probleem zit in het ongeclausuleerde label ‘viking’ dat erop wordt geplakt.
Yggdrasil, de raven van Odin en de wolf
Twee raven, Huginn en Muninn, vergezellen Odin in de Noordse mythologie: hun namen betekenen respectievelijk gedachte en geheugen. Elke dag stuurt hij ze eropuit om over de wereld te vliegen. Daarna keren ze terug om hem te vertellen wat ze hebben gezien (bron: Huginn en Muninn, Wikipedia). Dit zegt veel over Odins karakter: hij heerst minder met geweld dan met de informatie die hij verzamelt.
Waarom deze dieren, en niet zomaar een wolf
De wolf heeft een meer dubbelzinnige rol in de Noordse verhalen. Hij kan waakzaamheid en wilde kracht verbeelden, maar in de mythologie komt ook Fenrir voor: de reuzenwolf die volgens de saga’s een centrale rol speelt in de uiteindelijke chaos van Ragnarök. Als je voor een vikingtattoo een wolf kiest, is het daarom goed om uit te gaan van een specifieke figuur in plaats van een algemeen roofdiermotief. Ook krijgt een raaf een andere betekenis naargelang hij Huginn, Muninn of gewoon de vogel zelf verbeeldt. Deze dierenfiguren vergezellen Odin vaak in de beeldtaal en laten zich goed combineren met een Valknut of Vegvísir in één compositie.
Runen: zo voorkom je de meest voorkomende fouten
Het oudere Futhark, dat van de IIe tot de VIIIe eeuw werd gebruikt en uit vierentwintig runen bestond, werd later in Scandinavië vereenvoudigd tot het jongere Futhark. De Angelsaksen breidden hun eigen runenalfabet juist zelfstandig uit (bron: Oudere Futhark, Wikipedia). Het zijn twee verschillende systemen die in andere perioden en regio’s werden gebruikt. Ze door elkaar gebruiken in één inscriptie is historisch niet logisch, ook al ziet het resultaat er grafisch mooi uit.
De andere valkuil, die nog vaker voorkomt, heeft te maken met vertalen. Runen geven klanken weer, niet de spelling van een woord letter voor letter. Een voornaam of Franse zin run voor run omzetten levert daarom vaak een reeks tekens op die in geen enkele oude taal een echt woord vormt. Daarom kun je beter uitgaan van een bestaand en gecontroleerd runenmotief, zoals een volledig alfabet dat ter decoratie wordt weergegeven of een overzicht met verschillende bekende symbolen, dan een gepersonaliseerde inscriptie laten samenstellen waarvan niemand de betekenis kan garanderen.
Je compositie en plaats kiezen
Bij het kiezen van een compositie kijk je eerst naar de vorm ervan. Een lange runeninscriptie of een Vegvísir met acht takken heeft een vlak, langwerpig oppervlak nodig om leesbaar te blijven. Daardoor kom je al snel uit op de onderarm of de rug. Een Valknut of Mjölnir is compacter en past juist op kleinere plekken, zoals de pols of de kuit, zonder dat de details verloren gaan.
Een tijdelijke versie maakt het mogelijk om dit precies te controleren voordat je een permanente keuze vastlegt: je ziet hoe groot een inscriptie op je eigen huid is en hoe die op de gekozen plek staat, in plaats van je dat op basis van een tekening voor te stellen. De gids over je eerste tattoo legt stap voor stap uit hoe je een ontwerp en plek kiest. Het artikel over waarom je een tattoo moet uitproberen voordat je hem permanent laat zetten gaat in op het nut van zo’n test. Die is vooral handig bij een symbolische compositie, waarvan de lengte bepaalt hoe leesbaar ze is.
Voordat je zo’n symbolische keuze vastlegt, kun je met een tijdelijke tattoo bekijken hoe groot een runeninscriptie of Vegvísir op je huid is en de plek daarop afstemmen. Dat kan met de ontwerpen uit de Tijdelijke Tattoos Viking-collectie. Als je ook geïnteresseerd bent in andere culturele stijlen, volgen de tribaltattoo en de Griekse tattoo dezelfde gedachtegang: motieven met een diepe betekenis, die je in hun werkelijke historische context moet plaatsen voordat je ze draagt. Meer gidsen vind je op de Inklabs-blog.
